İş Sıhhati ve Güvenliği Haftası: Türkiye’nin iş kazalarında önde gelen ülkelerden olduğunu tabir eden Prof. Dr. Osman Çakmak’tan ikazlar

Çalışanların sıhhatini korumak konusunda farkındalık ve şuur oluşturmak ve mevzunun kıymetini kamuoyuna duyurmak maksadıyla 1987 yılından beri her yılın 4-10 Mayıs tarihleri ortasında İş Sıhhati ve Güvenliği Haftası düzenleniyor. İstatistiklere bakıldığında ise iş kazalarında Türkiye’nin önde gelen ülkelerden olduğunu tabir eden Prof. Dr. Osman Çakmak, “Türkiye’nin dünyada iş kazaları bakımından birinci sıralarda yer almasının sebebi yetersiz eğitimden kaynaklanıyor” dedi.

Ülkemizde iş sıhhati ve güvenliği eğitiminin problemli olduğunu vurgulayan İstanbul Rumeli Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Osman Çakmak, “Güvenlik dersi daha ailede, ilkokulda başlamalıdır. Kağıt üzerinde değil, uygulayarak ve yaşayarak bir eğitim anlayışını hayata geçirmemiz lazım. Yılın bir haftasında değil her ay ve haftasında iş sıhhati ve güvenliği prensiplerini hatırlatan ve ömür uzunluğu mevzunun gündemde kalmasını sağlayan önlem ve nizamlı çalışma eğitimine muhtaçlığımız var” diye konuştu.

“BÜTÜN KAZALARIN TEMELİNDE CEHALET BULUNUYOR”

Asıl alanı kimya olan Prof. Dr. Çakmak uyguladığı kimya laboratuvar eğitimlerinde güvenlik eğitimlerini şu formda anlattı:

“Ülkemizde laboratuvarlarda güvenlik konusundaki uygulamalar genelde şu formdadır. Ders devri başında güvenlik bahisleri ele alınır ve sonra unutulur. Biz ise her laboratuvar dersinde, yani her hafta güvenliği baş gündem yapıyoruz. Mesela deney çalışmalarında kullanılan hususların Materyal Güvenlik Bilgi Formu (MSDS) denilen güvenlik bilgi formunun kullanılmasını zarurî tutuyoruz. Deneysel ve uygulamalı çalışmalarında kullanacağımız, dokunacağımız her kimyasal unsurun MSDS’deki 16 kalem güvenlik özelliklerini gözden geçirilmesini ve incelenmesini sağlıyoruz. Herkesin kimya öğrenmesi mümkün değil lakin her yerden kolaylıkla ulaşacağınız güvenlik bilgi formlarından MSDS ilgili unsurun risklerini; kullanılırken, taşınırken, depolanırken nelere dikkat edilmesi gerektiğini yani tüm güvenlik gereklerini öğrenebiliriz. Öncelikle deneyin güvenlikle ilgili kısımlarından öğrenciyi sorumlu tutuyoruz. Kelamlı ve yazılılarda deneylerin nasıl yapıldığı yanında çalışmanın güvenliği ile ilgili konular da sorularda yer alıyor. Böylelikle laboratuvarlarda kazalar nerede ise sıfıra iniyor. Yalnızca güvenlik bilgilerini bilmek yetmiyor tabi. Deneysel ve çalışma tekniklerini de âlâ bilmeniz gerekiyor. Onun için laboratuvar teknikleri ders kitabı hazırladım. Bütün kazaların temelinde cehalet bulunuyor. Mesleğinizi ve işinizi düzgün bilmiyorsanız, kullanacağız aygıtı ve aleti kullanmayı gerçek öğrenmemişseniz yanılgı üstüne yanılgı yapacaksınız demektir. Tabi ki kazalar arttan sökün edecektir. Kağıt üzerinde ezbere dayalı mesleksel eğitim maksadına ulaşmıyor. Kesinlikle deneye ve uygulamaya dayalı eğitim yapacaksınız. Sonuç olarak şunu söyleyebilirim. Ülkemizde kazaların en büyük sebebinin mesleğini yeterli öğretemeyen eğitim bulunuyor.”

“EĞİTİMİ HAYATIN İÇİNE ALMALIYIZ”

Eğitim usulünün problemli olduğunu tabir eden Prof. Dr. Çakmak, “Eğitim verildiği halde kazalar, meslek hastalıkları azalmıyor tersine artıyorsa demektir ki verilen eğitimin halinde ve hususa yaklaşımda bir yanlışlık var. İş kazalarının nedenleri, riskler, tehlikeler ve korunma sistemleri hakkında bilgiler metotlarına uygun ve bilimsel derinlikte ve muhtevada verilmeyince beklenen bilinçlendirme sağlanamıyor. Eğitimi hayatın içine almalıyız. Hatta güvenlik bahisleri dizilerin, sinemaların, hatta çocuk oyunlarının içinde verilmeli ve bu alanda bir öncelik ve siyaset oluşturulmalıdır. Güvenlik yalnızca çalışanları değil herkesi ilgilendiren bir mevzudur. Mesela yemeklerin 4 saat boyunca açıkta oda sıcaklığında kalınca bozulmaya başladığını kaç kişi biliyor? Bu kolay gerçeği bilmeyince besin zehirlenmeleri geliyor. Hijyen hatta el yıkama konusunda, mikroorganizma ve virüsler konusunda birçok bilgilerimiz bilgiler bilimsel ve gerçekçi değil. Termal konforla ilgili, besin güvenliği ile ilgili tehlike hudut pahaları konusunda ne kadar bilgiye sahibiz? Kapalı ortamda havalandırma yapmadığımız takdirde oksijenin ne kadar müddette hudut bedellerinin altına düşeceğini kaçımız biliyor? Bir amfi ya da konferans salonunda fert başına kaç metre küp hava muhtaçlığı olduğunu biliyor ve gereğini yerine getiriyor muyuz? Hangi toksik gazın ve tehlikeli unsurun hangi risk ve tesire sahip olduğunu ne kadar biliyoruz? Besinlere katılan unsurların, pestisitlerin, kullandığımız kozmetik ve paklık unsurlarının kanser üzere kronik hastalıkların asıl sebebi olduğu konusunda ne kadar bilinçliyiz? Sonuç olarak, günümüz beşerinin mesleğinin okuryazarı olmak kadar güvenlik mevzularında okuryazar olmak gereksinimi vardır” dedi.

“UYGULAYICILARIN MEVZUATI UYGULAMASI İÇİN KARARLI OLMASI GEREKİR”

Prof. Dr. Çakmak, kontrollerin hedefine ulaşması konusunda, “İşyerleri denetleniyor olabilir, hatta işyerindeki riskler tespit ediliyor da olabilir. Ama eksikliklere karşı önlemler hayata geçirilmeyince tesirini göstermeyecektir. Diyelim ki yapılan iş şahsî esirgeyici ekipmanlar (KKE) kullanmayı gerektiriyor. Ancak çalışanlar ikazlara karşın kullanmıyorlar. Biz bunu laboratuvarlarda çok yaşıyoruz. Öğrenci esirgeyici gözlüğü ve önlük kullanmak istemiyor. Bunları kullanınca kendisini kısıtlanmış hissediyor. Nasıl tahlil bulacağız? KKE’nin gereksinim durumunda bireylerin kullanmasını zarurî hissedeceği bir farkındalık eğitimine muhtaçlık var. Bu eğitim eksik, kişi mevzuat ve kanunların zoru ile değil de kendi muhtaçlığını hissederek ve gerçek kullanımını da bilerek yerinde ve vaktinde kullanmalıdır. İşçi kendisi gereksinim hissederek kurallara uyuyor ve KKE’leri kullanıyorsa o kurumda verilen eğitim hedefine ulaşıyor demektir. Sonuç olarak, meselelerin kaynağına inmemiz gerekiyor. Sorunun kaynağı görülmedikçe, yalnızca gerçek mevzuat hazırlamakla iş bitmiyor. Mevzuatın kendi başına tahlil olmayacağını son zelzele olayında daha yeterli gördük. Bizdeki sarsıntı yönetmelikleri Japonya’dakilerden geri değil. Mevzuat, bilindiği üzere işyerindeki çalışma şartlarını belirleyen, riskleri azaltan ve iş kazalarının önlenmesi için gerekli olan kuralları içerir. Lakin mevzuat iş yapmaz. Değerli olan uygulayıcıların mevzuatı uygulaması için dirayetli ve kararlı olması gerekir” diye konuştu.

“YETKİLİLERİN EKSİK VE YANLIŞLARIN ÜZERİNE GİTMESİ GEREKİR”

Prof. Dr. Osman Çakmak, maddelerde değiştirilmesi gereken konuları da şöyle sıraladı:

“Sıkı yasal yükümlülükler, yaptırımlar, tesirli kontroller, daha yeterli eğitim, emekçi temsilcilerinin iş sıhhati ve güvenliği konusunda daha faal bir rol almasına müsaade verilmesi ve çalışanların haklarının korunması ve başka gerekli yasal değişikliklere gereksinim bulunuyor. Bir personel tek başına iş yerinde rahatsız olduğu bir durumu, risk gördüğü bir sorunu patrona söyleyebilir, bakanlığa bildirebilir ancak on gün sonra işten atılacaksa, alınan önlemler yerini bulabilir mi? Personelin öncelik derdi ekmek ve hayat olduğunu biliyoruz. Keza patrona bağlı hali ile iş güvenlik uzmanı birebir formda bağlı bulunduğu iş yerini denetlemesi ve yanlışları ilgili mercilere söylemesi mümkün olabilir mi? Maddelerimizde bu türlü kimi tuhaflıklar var. Bunların bir an önce düzeltilmesine gereksinim var. Tarafların ve yetkililerin uygun niyetle ve cüretle eksik ve yanılgıların üzerine gitmesi gerekir.”