Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası’ndaki Kubbe Duvarı Örgüsüne Mimar Sinan’ın Parmak İzi Argümanı

SİVAS’ta onarım çalışmaları devam eden UNESCO Dünya Kültür Mirası listesindeki Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası’ndaki kubbe duvarı örgüsünün Osmanlı periyodunda yapıtı restore ettiği argüman edilen Mimar Sinan‘ın parmak izini yansıttığı formundaki savlar ve görseller toplumsal medyada paylaşıldı. Sivas Cumhuriyet Üniversitesi (SCÜ) Mimarlık, Hoş Sanatlar ve Tasarım Fakültesi, Mimarlık Kısmı, Bina Bilgisi Anabilim Kolu Lideri Doç. Dr. Uğur Tuztaşı, bu savın temelsiz olduğunu söyledi.

Divriği ilçesinde Anadolu Selçuklu Devleti’ne bağlı Mengücek Beyliği periyodunda 1229 yılında Süleyman Şah’ın oğlu Ahmet Şah ile onun eşi Melike Turan Melek tarafından yaptırılan, mimarisiyle ilgi çeken ve onarımı devam eden UNESCO Dünya Kültür Mirası listesindeki Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası’nda, 1940 yılında yapılan tamirat çalışmalarında cami kubbesindeki sıvanın kaldırılmasıyla tuğlalarla örülü desen ortaya çıktı. Kubbe örtüsünün Osmanlı devrinde yapıtı restore ettirdiği bilinen Mimar Sinan‘ın parmak izini yansıttığı sav edildi. Ortaya çıkan imaj toplumsal medyada paylaşıldı. SCÜ Mimarlık, Hoş Sanatlar ve Tasarım Fakültesi, Mimarlık Kısmı, Bina Bilgisi Anabilim Kısmı Lideri Doç. Dr. Uğur Tuztaşı bu tezin büsbütün temelsiz olduğunu belirterek, “Mimar Sinan Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası’nda onarım etabında elimizdeki bilgilere nazaran bir hizmette bulunmuştur. Bilhassa Yasal Sultan Süleyman’ın İran Seferi sırasında Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası’nda bilhassa minare güçlendirmesinde kıymetli katkılar sağladığını biliyoruz. Tıpkı halde iç kısımlarında da kendisi ya da çıraklarının onarımda katkısı olduğuna dair kayıtlar var. Lakin Mimar Sinan‘ın yapıtlarında parmak izi kullandığına dair bir doküman yoktur. Ayrıyeten bu bir bilimsel tabana dayanmamaktadır. Bu türlü kıymetli mimarların yaptığı bir yapıta Mimar Sinan‘ın bu biçimde dahil olduğunu düşünmüyorum. Bunun dışında da hiçbir yapıtında parmak izi kullandığını görmüyoruz. O periyotta tuğlaların kubbelerde kullanıldığını biliyoruz. Bu eğik, yatay, dikey, sırlı, ya da sırsız olarak öne çıkıyor. Ortaya çıkan kubbeyi değerlendirdiğimizde parmak izine benzetebiliriz lakin Malatya Ulu Cami ve Konya İnce Minareli Medrese ve Karatay Medresesi üzere Selçuklu yapıtlarında de misal kubbe örgülerini görüyoruz. Hülasa Mimar Sinan‘ın parmak izi ile ilgili bir mühür bırakılıp bırakılmadığı bilimsel bir tabana dayanmamaktadır. Mimar Sinan‘ın yaptığı yapıtlarda de buna misal bir uygulamasını görmemekteyiz. Tıpkı vakitte Mimar Sinan kendi yapıtlarında dizaynlara ehemmiyet veriyor, fakat kendisinden evvel yapılan yapıtın tamirlerinde nezaketli olduğunu düşünüyorum” dedi.

‘BİLİMSEL BİR KARŞILIĞI YOKTUR’

Anadolu Selçuklu Devleti devrinde de tuğlanın bu tip yapıların kubbelerinde kullanıldığını söyleyen Doç. Dr. Tuztaşı, “Mimar Sinan’ın böylesine pahalı bir yapıta zımnî de olsa bu türlü bir müdahale de gönderme yaptığının bilimsel bir karşılığı yoktur. Bu teknik merkeze hakikat bir sınır sunduğu için direkt parmak izi formuna benzeyebilir. Bunda sakınca yok. Fakat ne Mimar Sinan’ın ne de çıraklarının bu türlü bir sistemi kendi insan tabiatındaki bir şeyle ilişkilendirerek kullandığını düşünmüyorum. Direkt orada kullanılan tekniğin göstergesidir. Mimar Sinan’ın onların kitabesine direkt müdahil olduğunu gösteren bir doküman yok. Bu türlü bir söylentiye karşın, katiyetle o kubbe formundaki kullanılan desenin parmak izi ile ya da mühürsel olarak bir işaretle bağlantılı olduğunu düşünmüyorum” diye konuştu. (DHA)